select * from menu where id="5"

Psixoloji məsləhətlər

Doğulandan yeddi yaşınadək uşaqlarınpsixi inkişafının yaş normaları

Uşaqlarla ünsiyy
ət vəonun tərbiyyəsindəbaş verən çətinliklərin əksəriyyəti valideynlərin təcrübəsizliyi, yaxud uşaqların yaş dövrləri vəinkişaf normaları haqqında kifayət qədər biliyəmalik olmamaları üzündən baş verir. Çox vaxt valideynlər uşaqdan yaşının imksn vermədiyi bir şeyi gözləyir, davranış, özünəxidmət vəünsiyyət sahəsindəbacarıqlarına qarşı tələblərini azaldırlar. Yaşlılar uşağın yaş dövrləri vəinkişafının hər bir dövründəpsixikasının kəsb etdiyi yeni imkanları bilməlidir.

Bel
əki, uşağın doğulandan üç yaşınadək olan erkən yaş dövrü onun fiziki vəpsixi inkişafının vəhdəti, sürətləböyüməvəinkişafı iləfərqlənir. Erkən yaş iki dövrəbölünür: doğulandan bir iləvəbir ildən üç ilədək olan dövr.

H
əyatın birinci ilindəuşağa qulluq vəünsiyyət prosesindəonun hiss üzvləri fəal inkişaf edir, birinci aydan başlayaraq özünəyaxın yaşlı adamı seçir, diqqətini vəqulağını ona tərəf yönəldir vənəhayət təbəssümü, səsi vəhərəkətləri iləhəmin adama cavab verir. “Canlanma kompleksi” adlanan bu reaksiya körpənin həyatının üç aylığında özünü büruzəverməlidir. Bu kompleks körpənin yaşlı insanla ünsiyyəti üçün bir zəmin vəşərtdir. Əllərinin inkişafı sayəsindəkörpətədricən hər hansı bir əşyanı əli ilətutmağı vəsaxlamağı öyrənir.

Altı aylığında körp
əəşyanı götürməyəəlindəsaxlamağa, diqqətini onun üzərindəcəmləməyə, onunla sadəhərəkətlər etməyə, onu öyrənməyəçalışır, bu onuntəfəkkürünün formalaşması üçün bir şəraitdir.

Altı aylığından körp
əuzanılı vəziyyətdəsərbət hərəkət etməyi, oturmağı,ayaq üstədurmaq vəyeriməyi öyrənir. Ətrafındakı mühiti mənimsəyir, dərk edir. Əl-qolunu oynadır, əşyalarla manipulyasiya edir, yaxınləğındakı yaşlıya onu əhatəedən mühitin bir obyekti kimi deyil, dərketməprosesindəbir tərəfdaşı kimi baxır.

Birinci ilin sonunda körp
əəşya vəməkanı fəal surətdəöyrənməli, bu prosesdəyaşlı insanla ünsiyyətəehtiyacı olduğunu büruzəverməlidir. Körpənin əşya iləilk təcrübəsi, müəyyən bir məkanda yerləşəəşyanın xüsusiyyətləri haqqında təsəvvürü formalaşır. Bu yaşda körpəona yönəli nitqi başa düşməli, bəzən bir hecadan ibarət sözləri başa düşməlidir.

Bird
ən başlayaraq üç yaşınadək uşaq mürəkkəb müstəqil hərəkətlərəyiyələnir: yeriyir, qaçır, sürünür, tullanır vəs. Uşaq nəinki fəal şəkildəhərəkət edir, həm dəyaşlıları təqlid edərək öz hərəkətlərini tənzimləyir. Məhz buna görəkörpənin müəyyən bir hərəkəti yerinəyetirməyinin məqsədi vəicra tərzinədiqqət yetirmək lazımdır: - indi biz topu diyirlədəcəyik. Topu mənimtək qarşına qoy, indi onu mənim kimi bərk itələ.

Uşaq 
əşyaları müşahidədən onlarla oynamaq prosesinəkeçir: əvvəl bankanın qapağını aşmağı vəbağlamağı öyrənir, başa düşür ki, ondan bir qab kimi istifadəetmək olar, sonra onun xüsusiyyətlərini qazanın xüsusiyyətləri iləeyniləşdirir, nəhayət, oyun zamanı bu bankadan qazan kimi istifadəedir.

Körp
ənin nitqi müstəqilləşir vəfəallaşır. Nitqin fəallaşması fonunda öz yaşıdları iləünsiyyəti yaranır, əşyalarla oynayarkən vədigər oyunlarda ayrı bir uşaqla bir yerdəoynamağa çalışır.

Erk
ən yaşın sonunda körpənin əldəetdiyi ən mühüm şey özünü müstəqil bir subyekt kimi, öz hərəkətlərini vəarzularını dərk etməsidir.

Üç yaşından sonra uşağın m
əktəbəqədər dövrü başıayır. Məhz bu keçid dövrü “üç yaşın böhranı” adını almışdır. Xüsusiləbu yaş tərslik, şıltaqlıq, təcavüz, əhvalın vədavranışın birdən vəkəskin dəyişmələri iləmüşayət olunur. Beləvəziyyət uşağın təbii olaraq müstəqilliyəcan atması iləbu müstəqilliyin məhdudlaşdırılması arasındakı ziddiyyətdən yaranır.
 

Məktəbəqədər uşaqlıq dövründə(3-dən 7 yaşadək) uşaqda müxtəlif fəaliyyət növləri - oyun, məət işi, şəkil çəkmək, nəsəbir iş görmək istəyi vəbacarığı inkişaf edir. Uşağın inkişaf səviyyəsi təkcəonun müəyyən bir işi görmək bacarığı ilədeyil, həm dəbu işin nəticəsindəmarağı olması vəonu əldəetməyəçalışması iləəyyən olunmalıdır.

Beş yaşında uşaq müst
əqil vəəla şəkildəayaqqabısının bağını bağlaya bilir, ancaq bunu etməyəehtiyac duymur. Məktəbəqədər yaşlı uşağda öz bacarığını nümayiş, yaxud onu inkişaf etdirmək ehtiyacının olmaması onun hələyetkinləşməməsi deməkdir, bu cəhət onun sonrakı inkişafını tormozlayacaq.

Uşağın öz h
ərəkətlərini hər hansısa bir məqsədəyönəltməsi bacarığı, öz hərəkətlərini idarəetməsi bütün məkəbəgədərki yaş dövründəformalaşır.

Ancaq yeddi yaşında uşaq öz qarşısına qoyduğu, el
əcədəyaşlıların onun qarşısına qoyduğu vəzifəni yayınmadan, maraqdan düşmədən, özünənəzarəti itirmədən vəəldəetdiyi nəticələri qiymətləndirərək yerinəyetirməyəqabil olur. Çox vaxt valideynlər uşaqdan bunu beş, hətta dörd yaşında gözləyirlər.

Uşağın m
əktəbəqədər yaş dövrünün əən başlıca nailiyyəti onun vizual-obrazlı təfəkkürünün inkişafıdır, məhz bunun sayəsindətəhsil fəaliyyəti mümkün olur.

Yüngül 
əşyaların suda batmamasını başa düşmək üçün altı yaşındakı uşağa həmin əşyanı suya atmaq lazım gəlmir, çünki onda ağır vəyüngül anlayışı, suyun xüsusiyyətləri haqqında artıq təsəvvür var, o özü bu barədəmüstəqil şəkildənəticəçıxara bilər.

Yeddi yaşında uşaqlar anlayış,r
əmzlər vəişarələri bir-birindən yaxşıca fərqləndirməyi bacarırlar, məntiqi təfəkkür formalaşır. Özlərinin müstəqil dünyagörüşünəmalik olduqlar, ilk etik normalara yiyələndikləri ı müşahisəolunur, özlərinin yeni sosial mövqeləri yetişir, yaşlı olmağa can atırlar.
 

Məktəbəqədər yaş dövrünün sonuna uşağda yeni bir fəaliyyət – təhsil üçün zəmin yaranır.

Yadınızda saxlayın ki, uşaq t
ədricən vəardıcıl surətdəinkişaf edir, inkişafın hər mərhələsindəuşaq müəyyən nəticələəldəetməlidir.

Uşağın oyun f
əaliyyəti

Uşaq oyunlarının yaranması v
əinkişafı

Valideynl
ər tez-tez soruşurlar ki,uşaqlarla nəvaxt vənecəoynamaga başlamaq olar. Hələəlinin hərəkətlərini tam idarəedəbilməyən körpəyəilk oyuncağı, məsələn çax-çaxı verən kimi oyun başlayırmı? Əlbəttəki, burda nəoyun, nədəoyun motivi yoxdur, burdakı hərəkət uşağın əl-qol atmasından,əşya iləmanipulyasiya etməsindən başqa bir ğey deyil. Uşaqlar nəyisədiyirlədir, taqqıldadır, əşya vəoyuncaqların hərəkətini görmək vəsəsini eşitmək üçün onları burdan ora, ordan bura qoyurlar.

Bu h
ərəkətlər tədricən oyun məzmunu kəsb etməyəbaşlayır. Uşaq oyuncaq qazana halqa vəpiramida şəkilli fiqurları qoyarkən ana ondan soruşur ki, ayı balası, kukla üçün şorba, yoxsa sıyıq bişirir? Gerçəklikdəki bir əşyanın əvəzedicisinin peyda olması uşaqda əşya fəaliyyətindən oyun fəaliyyətinəkeçidin başlanmasından xəbər verir. Bu hadisəkörpəiki yaşında olarkən baş verir. Bu mərhələdəəşyadan onun üçün spesifik olmayan məqsəd üçün istifadəedir, məqsəd heç dəkuklanı yedirtmək üçün yemək bişirmək deyil. Yaşlı insan uşağı müəyyən şeyi etməyəsövq etdikdəəşyalarla manipulyasiya oyuna keçir: - Körpəyəyemək ver, onu yırğala.

Körp
əüç yaşında ikən nəinki ya.lıların oyununu, hətta onların gerçək həyatda davranışlarının elementlərini təqlid edir. Körpəqız uşağı kuklasını yatızdırarkən anası, yaxud dayəsi onunla danışan kimi kullası ilədanışır. Bu zaman uşaqlar hələrola girmir, demirlər ki, mən sənin ananam, mən sənin xalanam. Uşaq özü üçün bir personaj seçir vəbir-birini əvəz edən bir neçəxarakterik hərəkəti edir. Bu yaşda ilk dəfəolaraq uşaqlar arasında kollektiv münasibətlər yaranır. Əvvəlcəuşağı ayrı bir uşağda onan oyuncaq cəzb edir, sonra yaşıdının hərəkətinəmaraq göstərir vəonu təqli etmək həvəsi yaranır. Bu üçüncü il dövründəuşaqlar birlikdəoynamağı öyrənirlər. Bu yaş dövrünün xüsusiyyətlərini bilməmək bəzən valideynlərdəuşaq təcavüzkarlığın artması iləbağlı yalançı bir təşviş əsəbəb olur.

Üç yaşından uşaqların oyununda süjet v
ərollar peyda olur. Bu o deməkdir ki, oyun bir süjet çərçivəsindəbaş verir, uşaq eyni vaxtda bir müxtəlif rollarda ola bilir. Bu cür oyun fəaliyyətinin adının özü bu fəaliyyət növünün özündəiki fərqli anın - süjetin vərolun olduğunu deyir. Süjet ancaq uşağın ətraf mühitdəki bilikləri əsasında yaranır, ona görədəonlar ancaq yaxşı bildikləri şeylər haqqında cüjet qurur vəonu oynayırlar. İndi yəqin valideynlərəməlum olur ki, nəüçün üç yaşlı körpəəsasən ailə, mağaza, poliklinika oyunlarını oynayır.

Beş-yeddi yaşlı uşaqlar s
əyahət, xilasedici, alim vəs.kimi mövzularda süjet qurur vəoynayırlar. Körpələrəmövzunu oyuncaq, yaxud yaşlı adam deyəbilər, biz böyüklər isəbunu özləri düşünür, bəzən onların düşündükəri süjetəbir neçəsüjet daxil olur, ya da bir süjet bir neçəgün ərzindəmüxtəlif formalara salınaraq bir neçəgün oynanılır. Beləliklə, oyunun süjeti bir tərəfdən uşağın oyun fəaliyyətinin yetkinliyinin, digər tərəfdən uşağın təfəkkürünün vətəxəyyülünün inkişafının göstəricisidir.

əyyən bir rolun oynanlması uşağı məcbur edir ki, onu öz istədiyi kimi yox, rolun tələb etdiyi kimi, sosial norma vədavranış qaydalarına uyğun şəkildəoynasın. Məhz kollektiv süjetli oyunlarda uşaqlar insanlar arasında qarşılıqlı müsbət münasibərlərin qurulması vəsaxlanılması üçün qaydaların zərurilini dərk edirlər. Üç-dörd yaşlı uşaqlar çox asanlıqla qaydaları pozur, başqalarının da bunu etməsini görmürlər, çünki onlar hələbunun mənasını dərk etmirlər. Məhz buna görəvalideynlərin uşaqlarla qaydaların ciddi şəkildəolduğu tərbiyəvi oyunlar oynamaq cəhdi uşaqlarda marağın olmaması, marağın tez itməsi, qaydalara məhəl qoymamasına səbəb olur. Dörd yaşlı uşaqlar oyundakı tərəfdaşlarına qarşı çox hıssas olurlar, qaydaların gözlənilməsin izləyirlər, qayda pozulada - Beləolmaz! - deyirlər. Tərəfdaşları oyunda həyatda olduğu məntiqləhərəkət etmirlərsə,onlara etirazlarını bildirir, hiddətlənirlər.
 

Ancaq məktəbəqədərki yuxarı yaş dövründəuşaqlar şüurlu şəkildəoyun qaydalarına əməl edir, bütün oyunboyu bu qaydaları gözləyir, hətta müstəqil olaraq uydurduqları oyunlara öz düşündükləri qaydaları tətbiq etmək barədərazılığa gəlirlər. Bu cür sosial yetkinlik uşaqlarda altı-yeddi yaşında baş verir. Real münasibətlər,rəğğbət vəanti-patiya rolların seçilməsi vəbölünməsinəçox böyük təsir göstərir. Ancaq məktəbəqədər yuxarı yaşda vəyaşlıların savadlı rəhbərliyi, rolların seçilməsi vəbölüşdürülməsindəeqoizmin yox, qrup məqsədinin hökm sürdüyü bir şəraitdəbeləahəngdar kollektiv münasibətlər qurmaq mümkündür. Uşaq böyüdükcəümumi oyunun xatirinədaha çox güzəştəgetməyə, kollektivətabe olmağa can atır. Bu, sosiallaşma vəgələcəkdəməktəbdəəlaqələrin qurulması üçün vacib bir andır.

Uşaq böyüdükc
əoyunun maddi təminatına ehtiyacları azalır. Balaca uşağın tikinti-tikinti oynaması üçün böyük bir oyuncaqlar dəsti vəhərəkət , məsələn, kubik, maşın, mexanizmlər, texnika, alətlət vəs.lazımdır. Yşaq bunların hamısından istifadəedir vətikinti oyunu sityuasiasında lazım olan hər şeyi oynayır.

Altı yaşdan böyük uşaq h
ərəkətlərin çoxunu öz təxəyyülündəyerinəyetirir, burdakı əşyalar vəhərəkətlər ancaq onun təxəyyülündəgüman ediləcək, real şəkildəmövcud olmayacaq. Daxili planda beləbir sityuasiyanın oynanılması, yəni bunun gerçəkdən deyil, yalnız onun şüurunda baş verməsi o deməkdir ki, oyun fəaliyyəti özünün ən yüksək həddinəçatıb vəbundan sonra məhz təhsil başlayacaq.

Heç d
ətəsadüfi deyil ki, uşaqların oynamasına fəliyyət növü kimi baxılır. Gördüyümüz kimi, bu fəaliyyətin bir neçəmərhələsi var, hər bir mərhələuzun zaman, tədricən vəardıcıllıqla inkişaf edir, özünün hər yaş üçün xüsusiyyətləri var vəuşağın ətraf aləm aləmləünsiyyətindən asılıdır. Oyun fəaliyyətinin inkişafının necəbaş verdiyini bilmək sizəyalnız uşağınızn davranışı vəinkişafını düzgün qiymətləndirməyəyox, həm dəyaxın gələcəkdəonun imkanlarını istiqamətləndirməyə, oyundan onun intellektual, emosional vəfərdi xüsusiyyətlərini inkişaf etdirmək üçün istifadəetməyəimkan verəcək.
 

Uşaqla birlikdəoynayaq

Biz hamımız h
əyatımızda heç olmasa bir dəfəuşaqların necəoynadığını müşahidəetmiş vəfilirləşmişik ki, nəüçün uşaq oyuna beləaludəolur, nəüçün oyun vəoyun münasibətləri iləətraf aləmi beləsürətləvətəbii şəkildədərk edir vəanlayır.

Oyunda h
ər şey yalandan baş verir, oyunda faydalı bir məhsul əldəedilmir, orda böyüklərin işlətdiyi həqiqi alətlərdən istifadəolunmur, oyundakı hərəkətlər gerçək hadisələrəaparıb çıxarmır. Xəyalən təsəvvür edilən oyun situasiyası körpəüçün öz məhdudluğunu, müvəqqətiliyini, natamamlığını aradan qaldırmaq üçün bəlkədəən yaxşı vəyeganəvasitədir.

M
əhz oyunda uşağın yaşlılar aləminədaxil olmaq tələbi iləbu tələbin yerinəyetirilməsinin mümkünsüzlüyü arasındakı ziddiyyət aradan qalxmış olur.

Oyun zamanı uşaq x
əyalən bir sonsuzluğa qovuşur, uçan xalça üstündəsəyahətəçıxır, kosmik gəmidəuçur, qurur, yaradır, hamıya qalib gəlir. Özünü yaradıcılığın vəazadlığın təcəssümü sayır, illər keçəndən sonra gerçək həyatda yaşayacaqlarını oyunlarda yaşayır. Ancaq o hələbunu dərk etmir vəqarşısında beləməqsədlər qoymur.

Erk
ən yaşdan uşaqların müxtəlif alətlətlərdən istifadəetmək, yaş ardıqca isəinsan münasibətlərini vəinsanın sosial funksiyasını dərk etmələrinəehtiyac yaranır.

Müxt
əlif yaşlı uşaqlar müxtəlif oyunlar oynayır. Ancaq oyunun hər mərhələsinin formalaşması vəinkişafında yaşlıların bir köməkçi, müəllim vəoyuna ruhlandırıcı kimi təsiri vəiştirakı çox vacibdir.

Erk
ən yaşlarda uşaqda oyun fəaliyyəti yenicəyaranmağa başlayı, o, uşaqlara rəngarəng əşyalar aləmi dərk etməyəkömək edir.

Oyun f
əaliyyətinin formalaşmasının ilkin mərhələsindəuşağın özünün oyuncaq- əşyalarla hərəkəti, onun təkrar edilməsi,ən başlıcası isəonların dərki yaşlılarla ünsiyyətdən asılıdır. Uşaqlar oyuncaqla nəyi isəyox, həm dəhərəkətləri , ananın, atanın, nənənin səsini təqlid edirlər.

Uşaq yaşlılar vasit
əsiləoynamağı öyrənməkdən böyül sevinc duyurlar.

Çox vaxt valideynl
ər beləhesab edirlər ki, oyun uşaqlar üçün təbii bir haldır, buna görədəonu uşağa öyrətmək lazım deyil, oyun fəaliyyəti sanki özü peyda olur vəinkişaf edir, yalnız uşağı kifayət sayda lazımi oyuncaqlarla təmin etmək lazımdır. Uşaq otaqları oyuncaq mağazasını andırdığı halda bəs nəüçün onlar çox vaxt eyni cür primitiv vədarıxdırıcı oyunlar oynayırlar? Cavab çox asan vəüzdədir. Uşağın oyununa həyat verən onun yaşlılarla ünsiyyətidir.

Əgər ana körpəlikdən uşaq iləoynamasa, uşaq məktəbəqədər yaşında nəinki müstəqil şəkildənəyisəfikirləşib onu oyunda həyata keçirəbilməz, həm dəaləmin fəal vəyaradıcı tədqiqatçısı vəcəmiyyətin üzvü ola bilməz.

Uşaq 
əşyaları əldəedir vəoyunda onlardan istifadəetməyi öyrənir. Bundan sonra oyun onun əsas fəaliyyət növü olur, bu, oyunlarda dəfələrləözünü əks etdirir, özünün aləmləəlaqələrini vəonun haqqındakı biliklərininin təsiri altında yaşayır. Burda yenədəyaşlıların rolu əvəzedilməzdir, o, ətraf aləmin hadisələri,insanlar arasındakı münasibətlər, ailəvəictimai həyatın normaları haqqında bildiklərini uşaqlara ötürür.

Yaşlıların hıyatının mü
əyyən sahəsini oyrənib dərk edəndən sonra uşaqlar bunu özləri üçün bir oyuna çevirirlər. Oyunun dolğun vədinamik olması üçün yeni bilik vətəəssüratlar lazımdır ki, bunu da uşaq yaşlılarla ünsiyyətdəəldəedir.

Bel
əliklə, oyun uşağın dərketməfəallığını artırır, onun zəkasını vətəfəkkürünü inkişaf etdirir.

Uşaq böyük olduqca onun h
əyat təcrübəsi dəgenişlənir, yaradıcılıq qabiliyyəti vəmüstəqilliyi artır.Böyük yaşdakı uşaq ailədə, küçədə, uşaq bağçasında, işdəbaş verən münasibətləri olduğu kimi təqlid etmək üçün rol vəobrazlardan istifadəedir.

Bu m
əqamda oyun ciddi mənəvi əhəmiyyət kəsb edir, o , uşağa bir şəxsiyyət, cəmiyyətin üzvü vəvətəndaş kimi yetişməkdəkömək edir.

Bu da t
əkcəuşaq oyunlarının məzmunu ilədeyil, həm dəkollektivdəki münasibətlərləbağlıdır.

Ancaq t
ərəfdaşlarla (yaşlılar vəuşaqlarla) oyun zamanı uşaq əməkdaşlıq etməyi, qarşılıqlı yardım göstərməyı, rəhmdilliliyi öyrənir. Razılaşın ki, bu keyfiyyətlər indi defisit olsa da, hələcəmiyyətdəöz dəyərini itirməmişdir. Yaşlıların oyun zamanı uşaqlarda eqoist yox, humanist münasibətlərin təzahür etməsinəxüsusi diqqət yetirməsi onların artıq məktəb yaşına qədər yüksək mənəvi dəyərlərəmalik şəxsiyyət kimi tərbiyəolunmasına kömək edəbilər.

Oyunda n
əsəbir intizama dəvət edən, təşkilatlandırıcı bir məqam var, bu, oyunda qaydaların olmasından irəli gəlir. Bütün oyunlar məhz müəyyən qaydalar çərçivəsindəmövcuddur, bu qaydalar əsasında inkişaf edir vəqorunub saxlanılır. Eləoyunlar var ki, onların qaydaları əvvəlcədən məlumdur vədəyişməz dirlər. Eləoyunlar da var ki, oyunçular özləri onların qaydalarını müəyyənləşdirirlər. Eləsi dəvar ki, qaydalar ordakı rolun davranışı iləbağlıdır. Məsələn, ailətipli oyunda ana uşağda başqalarına qayğı göstərmək hissi tərbiyəedir, uşaq anaya qulaq asa da, asmaya da, qayğı göstərməyi, kəmək etməyi qəbul edədə, etməyədəbilər. Oyun qaydalarının pozulması onun dağılması, tətəfdaşlar arasında münaqişələrin yaranması ilənəticələnir. Ancaq yaşlılar yşağa qaydaları yerinəyetirməyi öyrədəbilər.

Oyunda m
əhz qaydanın olması uşaqda təvəzzökarlıq, məsuliyyət, hərəkətlərindəardıcıllıq hissi tərbiyəedir.

Müasir uşaqlar oyun f
əaliyyətinin azlığından əziyyət çəkirlər, hər şeydəəvvəl ona görəki,valideynlərin oyunlara münasibəti dəyişib. Valideynlərin uşaqları üçün erkən təhsiləcan atması, gündəlik həyatda uşaqla ünsiyyətin məhdudluğu, uşaqla oynamaq vərdişlərinin olmaması uşağın inkişafının müxtəlif mərhələlərindəgətirib ona çıxarır ki,oyunun gözəl vəqəribədünyası sehirli bir adaya çevrilir, müasir dünyanın tufanlı okeanındakı bu adaya ancaq az sayda balaca vəböyük xoşbəxtlər düşəbilər.
 

Yaddaş vətəfəkkürün inkişafına yönəli oyunlar

Mağaza oyunu

Mağazada piştaxtın üstün
əqoyulduğu kimi burda da stolun üstünə6-7 əşya düzülür. Uşaq alıcı, yaşlı isəsatıcı rolunu oynayır. Satıcı beləizah edir: alıcı o əşyaları götürəbilər ki, onların adını vəqiymətini yadında saxlayıb düzgün deyəbilir. Bundan sonra satıcı hər bir əşyanın adını vəqiymətini deyir. Məsələn: ayı balası (kukla) - qiyməti 5 manat, karandaş - qiyməti 1 manat, kitab - qiyməti 7 manat vəs. vəi.a. Bütün malların adını çəkib qiymətini deyəndən sonra satıcı alıcıdan sotuşur ki, nəalacaq. Uşaq əşyaların adını vəqiymətini deyir vəonu alır. Kim çox mal alırsa, oyunu o udmuş olur. Əşyaların sayını artırmaq, onların adını vəqiymətini sıra iləyox, qarışıq şəkildədeməkləoyunu mürəkkəbləşdirmək mümkündür.

L
əpirçi oyunu

Yaşlı ş
əxs uşağa izah edir ki, ləpirindən onun sahibi haqqında çox şey bilmək olar. Bundan sonra o, uşağa bir neçələpir şəkli göstərir, məsələn, ayı, toyuq, insan, ayı, at vəs. Sonra uşağa deyir ki, onları yadda saxlasın vəona göstərildiyi qaydada şəkillərini çəksin. Sonra uşaqdan soruşmaq olar ki, hansı ləpirinin sahibi hansı hadisəiləəlaqəsi ola, hansı hadisəni törədəbilər, bununla da uşağı düşündürməyəsövq etməkləoyunu mürəkkəbləşdirmək mümkündür.

X
əzinəaxtaran oyunu

Yaşlı ş
əxs xəzinəaxtarmaq üçün xəritəni uşağa verir. Xəritəbir tikilinin planıdır, üzərindəhərəkət istiqamətini vəəyyən nöqtələri göstərən şərti işarələr var. Uşağa hər işarənin nəyi bildirdiyini deyir. Əmin olandan donra ki, uşaq axtarışı apara bilər, ona deyir ki, xəritəni yaxşı yadda saxlasın sonra da onu cırıb atsın, ancaq yaddaşdan istifadəetməkləxəzinəni axtarıb tapsın.

Fantaziya oyunu

Uşağa t
əklif olunur ki, ən ağlasığmaz bir situasiya təsəvvür etsin vəhəmin mövzunu onunla müzakirəetsin. Məsələn, uşaq üç metr hündürlükdəbir əjdaha olsaydı, nəbaş verərdi? Uşağı deyilən mövzuda danışmağa həvəsləndirmək üçün yaşlı insan uşağın həyat tərzi, vərdişləri, ətraf mühitləəlaqələri, beləbir məqamın yaxşı vəmənfi cəhətləri haqqında suallar verir.

M
əntiqi bağlılıq oyunu

Yalı hansısa bir 
əşyanın adını çəkir vəuşağa deyir ki, həmin əşyanın adına eləbir söz qoşsun ki, bu iki söz arasında hansısa bir əlaqəolsun. Əgər uşaq dediyi sözləyaşlının dediyi söz arasında əlaqəni düzgün izah edəbilirsə, həmin variant qəbul olunur. İki məfhum arasında əlaqəhər bir oxşarlıq, yaxud fərqlilik əsasında müəyyən oluna bilər. Məsələn: qış - yay, Yeni il - şaxta - şuba vəs.

Bitm
əmiş hekayə

Yaşlı hansısa bir hekayəni nəql edir, lakin ən maraqlı yerdədayanır vəuşağa təklif edir ki, sonrasını özü fikirləşsin. Məsələn:

“Cavidl
əAysel çayın kənarından çox da uzaq olmayan bir yolla gedirdilər.

- Maraqlıdır, gör
əsən necəolur ki, insan qəhrəmanlıq göstərir? – deyəCavid soruşur.

- M
ən bu barədəheç fikirləşməmişəm, - deyəAysel cavab verdi vəbirdən dayandı.Eləbu an çay tərəfdən qışqırıq eşidildi...”

S
əbəb vənəticə

Uşaqdan xahiş edin ki, iki müxtəlif hadisəüçün eyni bir səbəb tapsın. Məsələn: səhər suyu kəsmişdilər - ata işəgecikdi, pişik südü içdi – oğlan dərsini oyrənməmişdi, yolda çoxlu qəza var – kişi yıxıldı.

Ümid edirik ki, t
əqdim olunan didaktik material uşaqlar vəyaşlılar üçün faydalı olacaq. Məlum olan yaş xüsusiyyətlərini nəzərəalmaqla yeni oyun vətapşırıqlar hazırlamaqda sizəmüvəffəqqiyyət arzulayırıq.Doğulandan yeddi yaşınadək uşaqlarınpsixi inkişafının yaş normaları


Uşaqlarla ünsiyyət vəonun tərbiyyəsindəbaş verən çətinliklərin əksəriyyəti valideynlərin təcrübəsizliyi, yaxud uşaqların yaş dövrləri vəinkişaf normaları haqqında kifayət qədər biliyəmalik olmamaları üzündən baş verir. Çox vaxt valideynlər uşaqdan yaşının imksn vermədiyi bir şeyi gözləyir, davranış, özünəxidmət vəünsiyyət sahəsindəbacarıqlarına qarşı tələblərini azaldırlar. Yaşlılar uşağın yaş dövrləri vəinkişafının hər bir dövründəpsixikasının kəsb etdiyi yeni imkanları bilməlidir.

Bel
əki, uşağın doğulandan üç yaşınadək olan erkən yaş dövrü onun fiziki vəpsixi inkişafının vəhdəti, sürətləböyüməvəinkişafı iləfərqlənir. Erkən yaş iki dövrəbölünür: doğulandan bir iləvəbir ildən üç ilədək olan dövr.

H
əyatın birinci ilindəuşağa qulluq vəünsiyyət prosesindəonun hiss üzvləri fəal inkişaf edir, birinci aydan başlayaraq özünəyaxın yaşlı adamı seçir, diqqətini vəqulağını ona tərəf yönəldir vənəhayət təbəssümü, səsi vəhərəkətləri iləhəmin adama cavab verir. “Canlanma kompleksi” adlanan bu reaksiya körpənin həyatının üç aylığında özünü büruzəverməlidir. Bu kompleks körpənin yaşlı insanla ünsiyyəti üçün bir zəmin vəşərtdir. Əllərinin inkişafı sayəsindəkörpətədricən hər hansı bir əşyanı əli ilətutmağı vəsaxlamağı öyrənir.

Altı aylığında körp
əəşyanı götürməyəəlindəsaxlamağa, diqqətini onun üzərindəcəmləməyə, onunla sadəhərəkətlər etməyə, onu öyrənməyəçalışır, bu onuntəfəkkürünün formalaşması üçün bir şəraitdir.

Altı aylığından körp
əuzanılı vəziyyətdəsərbət hərəkət etməyi, oturmağı,ayaq üstədurmaq vəyeriməyi öyrənir. Ətrafındakı mühiti mənimsəyir, dərk edir. Əl-qolunu oynadır, əşyalarla manipulyasiya edir, yaxınləğındakı yaşlıya onu əhatə<